Zweden, Stockholm Archipel, juli/augustus 2025
SAT.
De Stockholm Archipelago Trail, in het najaar van 2024 geopend, een nieuwe wandelroute over 20 van de 30.000 eilanden die de Stockholm Archipelago telt. Door National Geographic meteen in de top 25 geplaatst van de beste wandelingen ter wereld in 2025. We wachten niet af tot deze trail misschien druk belopen wordt, het is zomer 2025, we gaan er meteen voor. De afzonderlijke etappes zijn als dagtocht te lopen en meestal lusvormig, qua logistiek is combineren natuurlijk handiger. We gaan de trail als een aantal meerdaagse tochten lopen. Alle 20 eilanden kunnen we waarschijnlijk niet meepakken, daarvoor zijn drie weken vakantie net te krap. We beginnen gewoon op het meest noordelijke eiland en werken dan naar het zuiden af. Water uit een beek filteren is er waarschijnlijk niet bij, we hebben naast onze 2 waterflessen van anderhalve liter nog een 10 liter waterzak bijgekocht. Omdat veel wandelingen rondjes zijn hebben we vederlichte rugzakjes bijgekocht, het idee is om de grote rugzak ergens neer te zetten of de tent te laten staan met de spullen erin en met lichtgewicht rond te lopen.
Op de site van Stockholm ArchipelagoTrail zijn de 22 secties te downloaden, ééntje is heel kort, er is een zgn. connector die twee routes
verbindt en er is een sectie roeien bij. Eigenlijk hebben we het over 19 eilanden en een piepklein schiereiland.Vaxholm.
We beginnen op de camping in Vaxholm met de voorbereidingen en maken alvast een wandeling op dit toch wel drukbezochte eiland. Tegen de avond lopen we Vaxholm rond. Vanaf de camping loopt een mooi pad langs de kust naar het levendige centrum. Terrassen, restaurants en ijssalons in overvloed. Deze wandeling hebben we alvast in de pocket als proloog. Op de camping in Vaxholm pakken we, na een nachtje slapen in de camper, de rugzakken in voor drie overnachtingen. Eerst is een bezoekje aan het toeristeninformatiecentrum nodig, qua logistiek is het nog niet zo simpel voor ons 50 plussers. Waar parkeren we onze California en waar checken we de vaartijden van de ferry's... dat soort zaken komen we nog niet zo 1-2-3 uit. Parkeren in Vaxholm voor meerdere dagen kan beperkt en is bovendien kostbaar. De behulpzame dame bij het informatiecentrum helpt ons uit de brand; gratis lang parkeren kan in Engarn op eiland Resarö, op 4 kilometer van de veerdienst in Vaxholm en per brug bereikbaar. Met de SL-app is plannen van reizen met openbaar vervoer ook niet heel ingewikkeld. Aangezien we veel gebruik gaan maken van de veerdiensten is een 30-dagen kaart het aantrekkelijkst. De bus kan soms sneller zijn maar van eiland naar eiland per boot reizen spreekt ons toch meer aan. Vanaf Engarn is de kortste wandelroute niet de mooiste, we nemen de rustigere wegen naar de veerboot via de noordzijde van Vaxholm. Camilles Trädgård & Café is een leuke plek om even te pauzeren, een woonhuis met een terras in de tuin. De bootreis is lang met een overstap in Norrsund. Arholma is het meest noordelijke eiland van de Stockholm Archipelago Trail (SAT). Voor de eerste bivak lopen we vanaf de haven Norra Brygga op Arholma naar de 'tältplats',
er staan twee tenten en ook iets meer het bos in staat een enkele tent. Wij zetten de tent nog iets verder in het bos niet ver van de oever, mooi beschut waar niemand ons ziet. Bij de tältplats is een waterpomp en een toilet (plee). Het water uit de bron is geel en er staat een bordje bij 'not tested', het begint meteen spannend. Morgen gaat het echt beginnen.Arholma.
Het rondje op eiland Arholma is 12,7 kilometer, we laten de tent 's morgens staan en gaan op pad met de vederlichte rugzakjes met minimale inhoud. Iets tegen de regen en de dorst erin en de camera's er aan. Aan de noordzijde is Batteri Arholma, een militair complex uit de koude oorlog als bescherming tegen de Russen. Arholma was het eerst aan de beurt tijdens de Russische invasie in 1719. Hier komen we wat meer mensen tegen, er is ook een vakantiepark. De ronde lopen we met de klok mee zoals omschreven op de SAT site. De gpx download is net andersom. Aan de oostkant, met uitzichtplatform, is het veel rustiger. Bij Österhamn is een 'brunn' die helder water geeft, toch maar even opnieuw vullen en het gele water dumpen. Het gravelpad heen en terug naar de westzijde voegt niet veel toe, er zijn vooral fietsers. De molen met het kerkje en verderop de vuurtoren zijn de mooiste plaatjes en komen op het eind. Terug bij de bivak genieten we nog een poos op de rotsachtige kustlijn van Arholma met koffie en thee. Een jong kwikstaartje zit op de rotsen en schreeuwt om voer,
zijn ouders kunnen het bijna niet aanslepen. De talrijke padden hebben onze bivak ook gevonden, eentje ziet onze tent als een prima onderkomen. We breken op en wandelen naar de ferry voor een boottripje naar het volgende eiland; Lidö.Lidö.
Het gehele eiland Lidö is een natuurreservaat. Er woont alleen een boer met zijn gezin. Ook hier is een tältplats en daar plannen we onze bivak. In het hotel weten ze precies te vertellen waar we water kunnen tappen; nergens, alleen op het beginpunt. Onze nieuwe waterzak doet meteen goede dienst, de rugzak wordt wel pittig zwaar. We lopen eerst ongeveer de halve route op het eiland Lidö. Het eiland is groen en erg rustig. We passeren een Russische oven die stamt uit 1719 toen de Russen de regio overrompelden. Met een paar honderd gevechtsschepen en 26.000 soldaten werd Lidö geplunderd... fijn volkje, nog niets veranderd ook. De noordkust is heel fraai met de inmiddels laaghangende zon. Hier ons pannetje warm maken is achteraf een goede keuze. Diner voor twee en brokjes voor twee aan de eenzame kust van Lidö. Op het natuurpad door het bos zijn de muggen talrijk. De tältplats is iets minder fraai. Er loopt vee in de omgeving en, zoals onze wijze buurman zegt, 'waar vee is zijn vliegen, ga niet naar een boerencamping met vee'. Behalve de vliegen is er ook een groepje jongelui met een enorme tent. Het is bepaald geen bivakkeren wat ze doen, ze zijn hier voor langere tijd. Barbecue erbij, kratten bier, een gettoblaster.. een beetje jammer, maar goed, wij waren ook jong lang geleden. Het verschil is dat wij ons afval niet in zee kieperden. Fay probeert het feest nog wel in te korten door de laatste karbonade te jatten die onbeheerd in de verpakking op de grond ligt. Na een rustig nachtje, ook jeugd heeft slaap nodig, lopen we zonder bepakking maar de noordpunt van Lidö. We staan om vijf uur op, het is licht en we zijn klaarwakker.
Ook Lidö heeft een 'batteri' om te verdedigen tegen de vijand. Dit had een betere bivak kunnen zijn al is het misschien niet toegestaan, er staat wel een tent. Om 7 uur breken we op en nemen de ferry naar Furusund. Bij de jachthaven van Lidö is behalve toiletten ook een douche, we maken er even gebruik van... heerlijk.Furusund.
Dit is een lange dag, om half elf staan we al op Furusund voor een rondwandeling van 7 kilometer zonder bepakking en zonder de SAT markeringen, het moet met de gpx op de telefoon vandaag. Ook Furusund werd platgebrand in 1719 door de Russen, ze waren er toen ook maar druk mee We droppen onze grote rugzakken bij Värdshus Furusund waar we straks lunchen. We doen rustig aan op Furusund, het is een afwisselende wandeling met kleine haventjes en nederzettingen met natuurlijk houten huisjes in die typische rode kleur, kenmerkend voor Zweden. De route gaat het meest langs de kust, vlak naast Furusund ligt het kleine eilandje Fagerön, het is helemaal volgebouwd. Verrassing van vandaag is het driegangen menu van Furusund Värdshus, uitzonderlijk hoog niveau, perfect op smaak allemaal. We vullen onze waterflessen bij en nemen een paar liter extra mee in de waterzak, op Yxlan zijn wellicht weinig mogelijkheden qua drinkwater. De Locus outdoor app laat nergens watertappunten zien op dit grote eiland. We varen in twee minuten van Furusund naar Yxlan. Aan de noordzijde van dit langwerpige eiland zoeken we een bivak. Het is een van de beste plekjes ooit. Na een frisse duik in de Oostzee kunnen we de hele avond op de rotsen in de zon wachten tot deze in zee zakt. 's Avonds varen de cruiseschepen vanuit Stockholm langs. Ze zijn zeker 8 tot 10 verdiepingen hoog en veroorzaken kortstondige zonsverduisteringen. We vragen ons af waarom mensen hun luxe villa's achterlaten om tegen de hoofdprijs een poosje op zo'n flat te mogen wonen. Aan boord vragen de passagiers zich waarschijnlijk af wat mensen bezielt om huis en haard te verlaten om vervolgens op een flinterdun matras te slapen in een piepklein tentje. Het is aangenaam warm, we blijven tot na zonsondergang op het rotsplateau zitten. De visjes springen uit het water op jacht naar mugjes.
In de verte horen we meeuwen die op hun beurt de jacht hebben geopend op de visjes waarschijnlijk. De muggen hebben het op ons gemunt. Tijd voor de slaapzakken want we staan weer vroeg op, eiland Yxlan is best lang namelijk, de hele dag hebben we ervoor om op ons gemak het eiland in de lengte te doorkruisen maar ook hier zijn geen SAT markeringen. Yxlan.
Het zijn afwisselen gravelwegen en bospaden die we bewandelen. Soms volgen we de asfaltweg. Een oude man spreekt ons aan en we staan een poosje te kletsen, we geven aan erg gecharmeerd te zijn van Zweden maar dat we de taal lastig vinden. Volgens hem in Zweeds voor Nederlanders prima aan te leren, als we ooit emigreren mogen we bij hem aanbellen voor Zweedse les. Halverwege het eiland staan enkele SAT markeringen, wellicht op het hele eiland te zijner tijd. Het is weer zomers warm en we raken door onze watervoorraad. We vragen een drietal Zweden of er een tappunt is in de buurt, het antwoord is nee. Eén man grijpt zijn mobiel en belt zijn familie die 500 meter verderop op het eiland woont. Het is vlot geregeld, met Google maps legt hij uit waar we het water kunnen oppikken, wat een fijne mensen zijn er toch. Het zoetwatermeer waar de route verderop omheen loopt is een mooie plek voor een lange rustpauze. Het pad staat onder water en de bevers hebben het bos vernield, het lijkt wel mikado zoals de bomen er her en der bij liggen. In een grote boog er omheen is de enige mogelijkheid. De beloning komt als we het slagveld van de bevers en hoog water voorbij zijn en een duik in het meer kunnen nemen. Het laatste van de wandeling op Yxlan, heen en terug naar de vuurtoren, is het mooiste deel van de route, door de bossen met mossen en rotsen. Het granietplateau bij de vuurtoren leent zich uitstekend voor een uurtje zonnebaden. Op weg naar de veerdienst komen we de Zweedse SAT wandelaar Stefano tegen, na een praatje over de trail mailt hij ons zijn excel sheet waarin hij alles heeft staan qua veerdiensten, bussen en horeca. Zo moeten wij het ook plannen de volgende wandeling. Op de boot naar Vaxholm eten we samen met hem en wisselen ervaringen uit over de Stockholm Archipelago Trail
en vele andere bestemmingen.
In Vaxholm rest nog een 4 kilometer wandeling naar Engarn waar de camper staat. Optie is de bus maar het beste alternatief blijft toch liften, ook in Zweden geen probleem en vrij snel is een lift naar Engarn geregeld. Ageeth, Fay en Bliss hoeven niet lang te wachten bij de haven. Grinda.
Na een dagje kleren wassen en drogen op de camping in Vaxholm beginnen we aan onze tweede trip. We knopen een hele reeks eilanden aan elkaar deze keer en plannen er zes dagen voor in. Er is meer horeca, we nemen een minimale hoeveelheid eten mee, alleen voor Fay en Bliss gokken we er niet op dat we kunnen bijkopen. Grinda, Svartsö, Brottö, Ingmarsö, Finnhamn, Möja, Sandhamm, Runmarö en Nämdö; dat zijn de negen eilanden die we willen gaan lopen. Er is ook nog een roeiboottochtje bij van 400 meter. Het kleine eilandje Grinda ligt het dichtst bij Vaxholm. De veerdienst vertrekt rond 9 uur, Ageeth wacht weer met Fay en Bliss bij de haven. De California gaat weer naar Engarn en liften naar Vaxholm gaat deze keer wel heel rap. Opnieuw een lift van een vrouwelijke chauffeur, ze zegt dat het, omdat vervoer en dergelijke niet altijd gemakkelijk is, de gewoonte is dat men elkaar hier helpt op de eilanden. Het is weer een rondje lopen op Grinda, onze grote rugzakken leggen we in de bosjes en met minimale bepakking lopen we Grinda rond. De levendige jachthaven bekijken we eerst voordat we de rustigere paden opzoeken. Dit is qua beleving wel een heel mooi eilandje, de route gaat veelal over echte bergpaadjes met steile stukken waarbij de handen eraan te pas moeten komen. Een aantal uitkijkpunten biedt en schitterend uitzicht over zee en op de andere eilanden. We hebben drie uur de tijd, qua afstand kan dat makkelijk maar eigenlijk zouden we liever ook nog een uur aan het water zitten of zo.
De veerdienst naar het volgende eiland Svartsö wacht niet dus we moeten helaas door. Het is niet zo dat we een volgende veerdienst kunt nemen, dat duurt vaak meteen een dag. Een hele mooie wandeling was het maar we hebben wel wat Grinda in de schoenen gekregen.Svartsö.
De Stockholm Archipelago Trail heeft op Svartsö 18 kilometer wandelplezier uitgezet. Het is een van de grotere eilanden van de archipel met toch slechts 65 vaste inwoners. We gaan tenminste de helft van Svartsö nog lopen na Grinda. De veerboot zet ons af in Skälvik. Ditmaal zetten we onze grote rugzakken bij Bistro Sågen waar we meteen een tafeltje reserveren voor het diner. Het is een bijzondere bistro, met tafels in onder andere een oude werkplaats voor houtbewerking, eten vlak naast een enorme circelzaag is hier mogelijk. De route is vrij gemakkelijk over gravelwegen en enkele bospaden. Nergens zo steil als op Grinda, dat maakt de SAT een afwisselende trail. In Ahlsvik is een jachthaven met horeca en een kleine supermarkt. We scoren daar iets voor vanavond bij de koffie en pauzeren op het terras met een ijsje. De ijsverkoopster blijkt Nederlands te spreken, zelf Zweedse maar met Nederlandse ouders. We krijgen nog even een spoedcursus Zweeds van haar. Storträsket is een meer op het eiland, er staat een bordje bij waar wordt gevraagd geen shampoo of zeep te gebruiken. Het meer levert drinkwater aan de bewoners. We duiken er even in zodat we opgefrist aan tafel kunnen bij die grappige bistro Sågen. Ook hier is het weer prima eten, als alternatief op gevriesdroogd eten ronduit topniveau. We bivakkeren aan een inham van de Oostzee met uitzicht op het eiland Hogholmen.
Er liggen een tweetal zeilbootjes voor anker in de baai, het is muisstil, we horen alleen de muggen die massaal zijn uitgerukt en later de regen op ons Hilleberg tentje. De voorspelde regen valt 's nachts, bij het inpakken is de tent al bijna droog. We lopen het laatste deel van Svartsö, het rondje natuurlijk weer zonder bepakking. De grote rugzak wacht gewoon in de struiken op ons.Brottö.
De veerboot vanaf Söderboudd op Svartsö brengt ons in enkele minuten naar Brottö, in 1719 ook zwaar getroffen door de Russen. Deze etappe van de SAT is nog geen kilometer door een omheind gebied met grote grazers, het lijkt wel een natuurmonumenten 'natuurgebied'. We lopen er snel doorheen op weg naar het startpunt van de volgende etappe: Ingmarsö. Het pad van Brottö via Ramsdal naar Södra Ingmarsö spreekt ons eigenlijk meer aan dan de Schotse hooglanders op Brottö. We hebben het niet zo op grote grazers.
Ingmarsö.
De bakkerij met restaurant 'Ingmarsö Bageri' is een must see op het eiland. We zetten onze rugzakken, na overleg, in de buitenkeuken en lopen een heel fraai rondje over Ingmarsö. Het is weer prachtig met mooie rotspartijen en granietplateaus die met mossen zijn begroeid, een beetje zoals Grinda maar dan iets minder ruig. Een afwisselend landschap met ook weer een omheind deel met deze keer schapen. De kudde is niet onder de indruk van Fay en Bliss, sterker nog; ze drijven de hondjes zelfs op in plaats van andersom. Halverwege de wandeldag ligt het meertje Storträsk, hier frissen we ons op. Heerlijk om even te zwemmen in een zoetwatermeer. Opgefrist nemen we aan het eind van de dag plaats aan de gereserveerde tafel bij Ingmarsö Bageri.
Dit is wat ons betreft wel een aanrader, in een informele setting een goede maaltijd nuttigen met zeer vriendelijk personeel. We vullen onze watervoorraad aan maken de route op Ingmarsö af. 10 kilometer genieten was
het, met fraaie landschappen, een verfrissende duik en een heerlijke maaltijd. Ingmarsö is een van onze favorieten tot nu toe.The row boats.
We maken ons op voor het slotstuk van de dag: roeien naar het volgende eiland: Finnhamn. Er ligt op de SAT section 'the row boats' aan weerszijden een roeiboot. Het systeem: roei 400 meter naar de overkant, haak de andere roeiboot aan die van jou en roei dan terug. Laat die boot vervolgens achter en roei weer naar de andere kant. Zo ligt er altijd een boot aan beide kanten. 3x overvaren, 1200 meter roeien dus. Het gaat allemaal vlekkeloos al vind Fay het instappen wel spannend.
Eenmaal op het water liggen de dames al vrij snel te slapen. Op
Finnhamn zoeken we meteen een bivak en we zitten tot tien uur op een granietplateau aan het water. De lucht kleurt mooi rood, maar of dat goed nieuws is....? Er is meer regen op komst. Finnhamn.
's Nachts en in de vroege ochtend krijgen we die regen, we slapen uit tot 9:00 uur, dat is uitzonderlijk lang voor ons in de vakantie, maar dan zijn is de hevigste buien gepasseerd. De SAT route op Finnhamn is rond de 10 kilometer, we trekken er 3 uurtjes voor uit met lichte bepakking. De tent laten we staan op de bivak in de hoop dat ie iets opdroogt. Voor het eerst op de SAT moeten we een stuk in gore-tex, het regent niet hard maar het miezert wel telkens. De paden op SAT section Finnham zijn prachtig, de granietplateaus zijn wel spekglad soms, met een zware rugzak geen pretje, met onze vlieggewicht rugzakken niet echt een probleem. Het meest zuidoostelijke lusje is qua looprichting net andersom gepijld dan de gpx download. We volgen de geel zilver blauw markeringen van da SAT. De kleuren staan voor de zon, de zee en de glinsterende horizon. De zilveren band reflecteert zodat ook bij de kortere dagen in Zweden met een hoofdlamp kan worden gewandeld. Na drie uurtjes lopen zijn we rond, we pakken de boel nat in en gaan op pad naar de veerboot die in een dik half uur van Finnhamn naar Möja vaart. Aan boord laden we de telefoons weer een stuk op, dat is wel nodig, soms is het best even zoeken naar de SAT markeringen en de digitale route is dan simpelweg de snelste oplossing. Verkeerd lopen of markeringen zoeken is niet onze hobby.
Möja.
Sinds de dertiende eeuw wordt Möja bewoond, in 1719 werd het, hoe kan het ook anders, platgebrand door de Russen. De haven van Långvik op Möja is erg fotogeniek, de grauwe lucht maakt het alleen wat somber. Het miezert nu continu. We beginnen onze route op de gravelweg richting Berg. Al vrij snel komen we bij Jeppes Gästgiveri, weer zo'n geinige tent met allerlei verschillende zitjes en grappige hoekjes onder parasols. Ook kan men hier een tatoeage laten zetten, die optie slaan we over.
Een pauze op het terras met flammkuchen lijkt ons wel prima, misschien klaart het nog wel op.
De etappe op Möja is niet de mooiste, we lopen van noord naar zuid steeds op de gravelweg waarover ook de rest van de reizigers gaan. Auto's, quats, soms met aanhanger en wat passagiers en soms 'flakmopeds', een brommer op drie wielen met een vlak laadbakje voorop.
Ook hierop worden mensen vervoerd, dit alles zonder helm uiteraard, dan kan hier nog. Ramsmora heeft een fraaie haven, het is jammer dat het onafgebroken miezert, het nodigt niet echt uit lang rond te kijken. In Berg, een plaatsje op de zuidkant, zijn we allemaal inmiddels behoorlijk doorweekt. Möja Värdshus biedt warmte en goed eten, we nemen een lange pauze en mogen genieten van alweer een heerlijk diner. Rond acht uur zoeken we een bivak in de bossen vlak bij het strand Saltviken Badplats, een mooi bospad loopt, van de toch weinig interessante gravelweg, naar dit strand. De Möja etappe maken we de volgende morgen af, de gravelweg gaat door tot het aardige dorpje Hamn. We zijn er vroeg bij, om 7 uur lopen we er naartoe. Er is weinig actie, fotogenieke plaatjes zijn er in overvloed. Dit maakt al veel goed van de ietswat saaie wandeling op de gravelweg. Hamn is best mooi-ja. We kiezen ervoor niet over de gravelweg terug te lopen, in de Locus app staan verschillende alternatieven door het bos terug naar Berg waar de ferry straks vertrekt. Het bospad is echt veel mooier dan de weg.
Hier zou de SAT een prima lus van kunnen maken in plaats van heen en terug over de gravelweg. Voordat we Berg ingaan pikken we de tent en de rugzakken op bij de bivak.
De kerk in Berg is een mooie, het is inmiddels lekker weer, in kort-kort bezichtigen we het havenstadje. Niet de mooiste route op Möja, het weer speelde ook parten. Hamn en Berg in het zonnetje maken veel goed. Op naar Sandhamn, het populairste eiland van de archipel.Sandhamn.
Sandhamn, eigenlijk Sandön, bestaat uit zand en dennenbos. Sandhamn is de naam van het stadje, in de volksmond wordt het hele eiland zo genoemd. In 1719 is Sandhamn geplunderd en platgebrand... pfff, weer die Russen. De SAT heeft hier een rondje uitgezet van 8 kilometer. Bij de ferry ontmoeten we Stefano weer en wisselen snel wat ervaringen uit, hij is Sandhamn al rondgelopen. We stallen onze rugzakken bij Sandhamns Hotell. Eigenlijk zijn ze niet erg happig aangezien we geen gasten zijn. Fay en Bliss gooien alle charme in de strijd en het meisje bij de receptie, dat al stamelend akkoord ging, is nu helemaal overstag. Op de knieën knuffelt ze onze dames.
Sandhamn lopen we rond zonder overnachting, wildkamperen kan hier ook eigenlijk niet. Er zijn veel drukke zandstranden en vakantiehuizen. Het eiland is qua natuur het minst ruig maar we hebben de schoenen vol Sandhamn. Het stadje Sandhamn is erg druk met toeristen, op de wandelpaden buiten de bebouwde kom gaat het nog wel. In en rond de haven is het een gekkenhuis, zien en gezien worden is het belangrijkst. Er ligt een protserige speedboot met ronkende motor te wachten totdat echt iedereen heeft gekeken waar die irritante herrie toch vandaan komt. Dan pas vaart ie de haven uit, lekker belangrijk. In de oude smalle straatjes en steegjes is het heerlijk slenteren, het ziet er allemaal heel pittoresk uit. Sandhamns Bageri heeft een leuk terrasje voor een pauze. Dit is verreweg het
interessantste deel van het eiland gevolgd door de afgelegen strandjes waar bijna niemand komt.
De zandstranden zijn druk, de overige kust met kiezelstranden zijn al veel rustiger. Bij de ferry staat een rij mensen van zeker 50 meter, dat zal niet voor onze boot zijn hopelijk. Een cruiseschip haalt de rij op gelukkig. We nemen de ferry naar Runmarö waar 300 mensen wonen maar 's zomers 3000-4000 bezoekers bijkomen en ja, in 1719 zwaar getroffen door de Russen. Runmarö.
Na Möja en Sandhamn willen we zo snel mogelijk een bivak zoeken, aan de steile kust van Runmarö halen we bakzeil. We wijken uit naar een binnenmeer: Uppebyträsket. Een mooie bivak waar we nog even kopje onder kunnen in het meer. Een nachtje rust en we kunnen Runmarö rond, weer een lus, deze keer 18 kilometer. De rugzakken laten we achter op onze bivak, er ligt een klein polyester bootje op de kop bedekt met dennennaalden, deze wordt zelden gebruikt. Onze rugzakken kunnen er mooi beschut onder liggen wachten tot we rond zijn. Het zijn eerst weer gravelwegen naar Långvik, hier verlengen we de route met een lusje door het aardige dorpje met haven. Er volgen daarna ook mooie bospaden, niet technisch, wel afwisselend. Nore is een gehucht met een klein haventje, natuurlijk kijken we er even rond, net als in Söderby. Stefano komt ons achterop als wij foto's aan het maken zijn, we kletsen weer even bij. De volgende ferry gaat naar Nämdö om 18:00 uur, we hebben ruim de tijd om te zwemmen in - en te zonnen bij - het meer Vittåsket voordat we de rugzakken ophalen.
Fay en Bliss weten precies waar de rugzakken liggen en staan als eerste naast het polyester bootje. Bij restaurant Svängen strijken we neer op het terras aan het tafeltje naast Stefano die we nu al 4x zijn tegengekomen. We praten bij over de ervaringen tot nu toe, erg leuk. Onze telefoons en Garmin liggen aan de lader als wij lekker lang tafelen bij Svängen. Nämdö.
Het is een korte overtocht van Runmarö naar Nämdö waar we de laatste etappe van deze zesdaagse gaan lopen. Nämdö heeft maar 30 bewoners en werd in 1719 grotendeels verwoest.... wie doet zoiets? We kijken eerst bij het uitkijkpunt van Nämdö Böte of er een geschikte bivak is maar dat is niet zo. Voordeel: een uitzichtpunt als bonus op de wandeling. De tältplats bij Östanvik is boven verwachting fraai, vrij van gettoblasters en bbq's, sterker nog; we staan hier moederziel alleen op een rotsachtige uitloper in zee. 's Avonds een kop koffie en thee op de rotsen en wij zijn blij. We kunnen de SAT route nu ook weer lopen zonder bepakking en de tältplats is bovendien vlakbij de vertrekpier van de ferry. 's Nachts krijgen we regen en ook in de ochtend is het een somber weertje. Met slechts 10 km te gaan doen we rustig aan, het enige geopende restaurant is in Solvik, iets weg van de route. Als we daar rond de middag zijn is ie open.
De zon komt erbij en we gaan weer op pad, eerst over een rustige gravelweg met open landschap. Bij Restaurang Viken komen we Stefano ook weer tegen, even bijkletsen op het terras en dan kunnen we weer door. Hij is al rond en neemt de ferry hier terug naar Stockholm. Het landschap op Nämdö oogt vriendelijk, het gravelpad maakt plaats voor een mooi bospad naar onze badplaats Storträsket, een meertje op het eiland. Deze zoetwatermeren zijn toch wel een welkome verfrissing aan het eind van een dagje hiken. Het is absoluut niet druk op Nämdö, het is één van de mooiere eilandjes van de archipel tot nu toe. We nemen de ferry's terug naar Vaxholm, de reis duurt lang, 2x overstappen en wachten. Totaal: 5 uur en 20 minuten. Het kan sneller met een paar bussen en vaak overstappen. Wij vinden de veerboot prima, wat eten en drinken erbij en Fay en Bliss hebben veel ruimte om alvast een powernap te doen. We kunnen zelf mooi foto's bewerken en een verslagje schrijven. De camper halen doen we weer op de traditionele manier: liften. Ook nu weer probleemloos, prachtig. We gaan weer naar de camping in Vaxholm om de boel weer te wassen en zelf warm te douchen. Als het meezit kunnen we nog een stuk of vijf eilanden bewandelen. Een vierdaagse met drie overnachtingen is nog haalbaar qua planning. Eerst puzzelen qua logistiek.Nynäshamn.
We laten de toch niet heel bijzondere camping in Vaxholm achter er verkassen naar Nynäshamn. De zuidelijke eilanden van de Stockholm Archipelago Trail zijn vanuit hier gemakkelijk te bereiken. Camping First Camp Nynäshamn is -naast veel goedkoper- ook veel beter dan Vaxholm, het sanitair is niet te vergelijken. Vanuit Nynäshamn gaan we opeenvolgend Fjärdlång, Utö, Ålö, Rånö en Nåttarö bekijken. Vier dagen wandelen met drie overnachtingen en een paar boottripjes, we hebben er weer zin in. Vlak naast de camping kunnen we gratis lang parkeren en de ferry is slechts 1,5 km lopen. Google stuurt ons over het terrein van een rederij, een vrouw van de rederij is not amused en stuurt ons terug. We halen maar net onze boot naar Fjärdlång. Als het goed is komen we genoeg restaurants tegen dus we hebben slechts 1 maaltijd mee voor noodgevallen. De ferry gaat om 9:30 uur en brengt ons binnen twee uurtjes naar Fjärdlång, het noordelijkste eiland van onze vijf geselecteerde eilanden. Het grootste eiland Ornö slaan we over,
de grotere eilanden waren tot nu toe toch iets minder interessant dan de kleintjes door meer verkeer en verharde wegen. Bovendien gaat het niet lukken qua planning, dus skippen we deze grote, dan komen we waarschijnlijk nog een heel eind met de Stockholm Archipelago Trail. Fjärdlång.
We staan om half twaalf op Fjärdlång, er stappen weinig mensen van de veerboot hier. Vandaag hebben we de hele dag om dit eiland te verkennen. De ferry die ons naar Utö zal brengen gaat pas rond half zeven. Fjärdlång is een natuurreservaat, er wonen geen mensen permanent. In 1719 werd het compleet afgebrand.... door de Russen. Opvallend is dat toeristen er ook weinig komen. De kiosk bij de haven is afgesloten. De toiletten idem dito. We passeren meerdere stuga's waar ook niemand te bekennen is, het water is afgesloten, we hebben voldoende bij ons. De paden op het eiland zijn adembenemend mooi, de natuurlijke haven Vedviken met het eilandje Vedviksholmen is ook erg fraai, dat zijn de overige natuurlijke havens ook die we passeren. Het uitkijkpunt Tystaklint biedt uitzicht op de naastliggende eilanden. Als we het eiland bijna rond hebben gelopen komen we op de tältplats, het is best een groot veld. Het watertappunt geeft echter geen water meer. Achter de gesloten kiosk staat een vervallen keet die als sauna dienst heeft gedaan, hier wachten we uit de wind tot onze boot naar Utö aanmeert. We houden er een dubbel gevoel aan over, enerzijds is het een prachtig eiland qua natuur en niet voor niets een natuurreservaat,
anderzijds zijn de afgesloten gebouwen en toiletten, de vervallen sauna en de rotzooi die er omheen ligt nou niet uitnodigend voor natuurliefhebbers. Het personeel op de veerboot weet te vertellen dat alles is overgegaan naar een nieuwe eigenaar maar die heeft er nog niets mee gedaan. Utö.
De veerboot brengt ons in een half uurtje naar Utö. Het eiland heeft 250 inwoners en krijgt per jaar 70.000 bezoekers. De ronde die SAT voor ons in petto heeft is 17 kilometer en wordt als uitdagend omschreven. Omdat de volgende etappe op Ålo te voet moet worden bereikt zoeken we een bivak dicht aan de route, een mooi eindje opweg richting Ålö. Na een eenvoudig hapje eten bij Värdshus Utö lopen we deze laatste kilometers richting Ålö. Er is een shelterplaats met een vuurplaats van SAT waar we onze tent bijzetten. Niet de mooiste bivak maar tegen de schemer stellen we minder eisen.
Om half acht 's morgens beginnen we aan section Utö van de SAT, de rugzakken laten we bij de shelters staan, wederom licht bepakt gaan we op pad. Het begint gelijk mooi met prachtige bospaden, zo vroeg in de ochtend zijn we de eersten, we pakken alle spinnenwebben en Fay en Bliss ruiken het wild, tijd om te oefenen dat ze op de paden blijven, dicht bij ons.
Na het passeren van wat vakantiehuizen komen we aan de zuidoostkust van Utö en ons pad blijft daar uren langslopen. Dit is tot nu toe de meest indrukwekkende kust, de zee is ruig vandaag en bewerkt de oprijzende rotsen onafgebroken. Ons pad gaat veelal over de rotsplateaus die verdwijnen in de golven verderop, soms hoog boven de zeespiegel maar ook vlak langs de kust. Het is een aaneenschakeling van prachtplaatjes. Alles zit mee, het is heerlijk zomerweer. De SAT markeringen ten voeten uit: zon, zee en die glinsterende horizon. We nemen uitgebreid de tijd voor foto's en ook een fris bad. De watertemperatuur bij Vaxholm was 23 graden anderhalve week geleden, hier is het vast 10 graden frisser. Enkele kleine kwallen deinen elegant mee op het klotsende water tegen de rotsen.
De gehele kust van Utö lopen we tot de haven waar we gisteren aankwamen. Een lunch nemen we bij Lilla Haket, een prima lunch met gravad lax (gemarineerde zalm) warm gerookte zalm en gerookte garnalen; Lilla Haket is een leuk tentje. We maken daarna de route af tot de shelters waar we de grote rugzakken oppikken.
Op het gravelpad bij de shelters ligt een adder in de zon, we gaan er in een
boog omheen. De SAT section Utö - Ålö connector moeten we nu nog lopen en nog een stuk dwars over Ålö naar het begin van de volgende wandeling. Deze kilometers hakken erin, het zijn alleen maar gravelwegen. Båtshaket på Ålö is weer zo'n aardige eetgelegenheid aan de haven van Ålö. Deze past qua sfeer in het rijtje: bistro Sågen, Ingmarsö Bageri en Jeppes. We laden hier op met een lekker bordje eten. Een mountainbiker vult zijn bidons bij de waterpomp net als wij. Hij weet ons te vertellen waar we een mooie bivak kunnen treffen, we volgen zijn advies.
Een meter of tien boven de zeespiegel op een fraai plateau met uitzicht op een aantal kleine eilandjes is het resultaat. Ook nu weer zitten we tot zonsondergang buiten en kijken en luisteren naar de vogels op de onbewoonde kleine eilandjes, eigenlijk zijn het rotsplateaus met een paar bomen en struiken. We zijn geen vogelkenners, er vliegt en zwemt van alles langs met elk zijn eigen geluid. Meeuwen, aalscholvers, sternen, eenden, fuuten en nog andere zwarte duikers. Met de ondergaande zon erbij een mooi schouwspel.Ålö.
Slechts enkele gezinnen wonen permanent op Ålo. SAT heeft een rondje op Ålö gemarkeerd van 12,5 kilometer. We zetten ons wekkertje op tijd, breken de boel af en brengen onze rugzakken naar Båtshaket på Ålö. Als we rond zijn kunnen we hier nogmaals genieten van hun kookkunsten hopelijk. De rondwandeling van Ålö lijkt wel op die van Utö met het verschil dat hier de hectiek ontbreekt van de haven van Utö. Dat maakt deze rondwandeling nog aantrekkelijker voor rustzoekers.
Het wandelpad langs de kust is weer prachtig. Nergens is het vlak, vaak is het technisch, het gaat op en af over echte bergpaadjes. De kust is ruig en rotsachtig. De kleine eilandjes een paar honderd meter uit de kust zijn het domein van de vogels, het is er soms drukbevolkt. Sommige eilandjes steken maar net boven water, wellicht gaan ze kopje onder bij vloed. We passeren een paar fraaie stranden waar een enkeling heeft overnacht met een tentje. De SAT route gaat langs de gehele west-, zuid- en oostkust, werkelijk prachtig. Na een klein stukje gravelweg rest nog het laatste deel terug naar de haven. Een snel gemakkelijk pad is het allerminst, het betreft een bergrug waarover we lopen, niet aan zee maar hoog erboven. De halfopen vlaktes met rotsen en mossen zijn ook nergens vlak, op en af over bergpaadjes waar we nog best lang over doen. De beloning komt bij dat alleraardigste restaurant Båtshaket på Ålö, een typisch Zweeds gerecht met haring gaat er rap in. We nemen de boot naar Rånö die tussen de middag vaart, in slechts 5 minuten staan we op het buureiland. Ålö was zo mogelijk nog mooier dan Utö. Rånö.
De wandeling op Rånö knippen we in tweeën. Na Ålö doen we nog de halve route van Rånö. We zetten de tent op de tältplats en gaan met een lichte rugzak op pad. Deze wandeling is easy volgens de site van SAT. Na ruim 5 kilometer passeren we de haven weer met supermarkt en restaurant. Het is zeker niet de mooiste route, na die schitterende wandeling vanmorgen op Ålo valt het ronduit tegen. Gravelwegen en een onduidelijk pad onder een hoogspanningskabel is wat het meest bijblijft na afloop.
Het strand nodigt nog wel uit voor een verfrissende duik, al is het daar niet diep genoeg voor. Ook het restaurant is niet te vergelijken met die op Ålo. Hopelijk is deel twee op Rånö morgen wel de moeite waard. We zijn wel mooi op tijd klaar, dat is ook wel een keer fijn.
Vanaf de tältplats hebben we uitzicht op Brändeberget, de bergrug waar vanochtend nog overheen liepen op Ålo. De volgende ochtend vertrekken we om half acht voor deel twee van Rånö, het strijklicht van de ochtendzon op de naaldbomen en varens poetst de plaatsjes aardig op. In een weiland ligt een kudde schapen in het sappige groene gras. Ze zijn niet de enigen die dit plekje kennen, verderop, op gepaste afstand van de gravelweg, ligt een kudden herten, aan de enorme geweien te zien lijken het
dam- of edelherten. De route volgt verder de gravelweg richting de noordoost punt. Weer een kudde herten, aan de bonte vacht te zien damherten.
We lopen een stukje heen en terug naar de uiterste oostpunt van het eiland. Nog steeds ligt het schitterende Ålö rechts van ons en nu krijgen we ook het
mooie Utö in zicht. In het bos hebben de mieren hopen gebouwd waar we ons achter kunnen verstoppen. Voor de minuscule beestjes is het bouwwerk net zo imposant als voor ons de pyramide van Cheops. Hoe vinden ze de weg in de gangenstelsels in een mierenhoop van anderhalve meter hoog en breed. Het pad loopt tot het puntje van het eiland door, de Oostzee is glashelder, het water is rustig en klotst zachtjes op de rotsen.
Het aangegroeide wier en de massaal aanwezige kwalletjes dansen elegant mee op de beweging van het oostzeewater.
Hier kunnen we uren naar staren. Dit is het mooiste deel van Rånö, een fraaie kust en fijne wandelpaden. De rest van de ronde gaat over gravelwegen en een breed bospad terug naar de tältplats. We breken de boel kurkdroog op en gaan voor het volgende eiland: Nåttarö. Nåttarö.
We zijn inmiddels een eind gekomen op de Stockholm Archipelago Trail. Nåttarö is het op één na zuidelijkste eiland van de trail. Per boot weer een half uurtje varen. De route gaat vanuit de haven eerst over gravelpaden naar Östermar met een zandstrand. Dit deel is nog niet echt indrukwekkend, er staan wat vakantiehuizen en het landschap doet denken aan het vlakke toeristische Sandhamn. Na het strand aan de oostkust worden alle registers opengetrokken: ruige kliffen, rotspartijen en granietplateaus waarover we lopen worden afgewisseld met zandstranden en kiezelstranden. Daarnaast zijn er echt fraaie stukken door de bossen, soms met varens en op de meer open stukken met dat kenmerkende witte mos. Dit maakt dat ook Nåttarö een van de favorieten is bij ons. We nemen een lange pauze op een granietplateau aan het water, de temperatuur buiten is aangenaam warm, het water is dat zeker niet, het is echt koud. Een snelle dip in zee en dan op de warme rotsplaat opwarmen.
We nemen een latere veerboot terug,
erzijn vandaag meerdere opties. Lekker zonnen en daarna nog uitgebreid eten bij Nåttarö Krog, vlakbij de haven met een mooi terras met uitzicht op zee. De aardige serveerster doet een poging ons de klank van de letter å uit te leggen. De veerboot brengt ons naar Nynäshamn waar we in onze California slapen na een warme douche.Landsort (Öja).
Öja is het zuidelijkste eiland van de Stockholm Archipelago met slechts 20 bewoners. Een langgerekt smal eiland met op de zuidelijke punt de oudste vuurtoren van Zweden: Landsort. En oh-ja, het eiland Öja wordt in de volksmond Landsort genoemd. De laatste wandeling van de Stockholm Archipelago Trail gaan we als dagtocht lopen. Op een half uurtje rijden vanuit Nynäshamn ligt de vertrekpier Ankarudden waar de boot naar Landsort vertrekt. Afhankelijk van de wind meert de veerboot aan in Österhamn of Västerhamn op het eiland. De SAT gpx route is ietwat vreemd, de gravelweg die van noord naar zuid loopt doet SAT 2x. Wij lopen de drie lussen waaruit de route bestaat, gewoon 1x waardoor de wandeling niet 13,8 maar 11,3 kilometer is. De SAT markeringen zijn wat magertjes aangebracht maar de route volgt de gehele Öjaleden die juist heel goed is gemarkeerd.
Via mooie bospaden lopen we helemaal naar de noordzijde waar een paar koeien liggen te luieren en een vijftigtal geiten rondhuppelt. De rotsachtige kustlijn wordt niet echt belopen, slechts een paar korte stukjes zijn iets technischer. Ook hier zijn weer oude verdedigingswerken aanwezig, dit eiland ligt strategisch in zee als zuidelijkste van de archipel. Via de gravelweg lopen we terug naar de zuidkant nadat we even Norrhamn hebben bekeken. Österhamn, maar vooral Västerhamn staat bomvol fotogenieke huisjes en schuurtjes. Het voetpad van Västerhamn naar Landsorts Fyr is echt heel fraai. De vuurtoren zelf ook, het waait er pittig en de witte toren met rode kap tekent mooi af tegen de lucht met schapenwolkjes. De zuidpunt is ook ruim voorzien van militaire bouwwerken, een bunker en kanonnen moesten de vijand op afstand houden. De betonnen toren, die bijna overal zichtbaar is, is een lelijk ding, die kunnen ze beter in de Zweedse rode kleur schilderen. In 1719 werd ook dit eiland platgebrand door de Russen, één huis werd gespaard omdat de eigenaresse brood bakte voor de Russen. Misschien is Poetin ook een liefhebber van brood? De dreiging van toen is nu weer realiteit.
